Szukaj
  • Adrian

JAK TO STRAWIĆ? WĘGLOWODANY

Organizm to jedna wielka firma, pracująca we wspólnym interesie. Bynajmniej nie taka z ograniczoną odpowiedzialnością (z.o.o). Chodzi bardziej o szereg działów, kierownictwo oraz wykwalifikowanych pracowników na danym dziale. Wielkie firmy również cechują się różnorodnością zatrudnionych. W oddziale zajmującym się trawieniem i wchłanianiem pokarmu wyróżnijmy sektory zarządzające, takie jak: fabryka białka, węglowodanów, tłuszczu, składników mineralnych i witamin. Dziś wgłębimy się w struktury działu węglowodanów.


Zacznijmy od podstawowego podziału węglowodanów (sacharydów):

  • cukry proste (monosacharydy)

  • węglowodany złożone, z których wyróżniamy: oligosacharydy oraz polisacharydy

Jeśli chodzi o cukry proste to podstawowym podziałem tych cząstek będą: glukoza, fruktoza oraz galaktoza. W skrócie wszystkie bardziej złożone związki są zbudowane w odpowiedniej kombinacji z cukrów prostych. Najprostszymi oligosacharydami są disacharydy takie jak: laktoza (glukoza + galaktoza), sacharoza, czyli cukier stołowy (glukoza + fruktoza), maltoza (glukoza + glukoza), trehaloza (glukoza + glukoza), celobioza (glukoza + glukoza). Ostatnie trzy cząsteczki, jak pewnie zauważyliście, są zbudowane z tych samych cząsteczek, natomiast różnią się wiązaniem. Polisacharydy, inaczej wielocukry z kolei są to cząsteczki zawierające kilkaset, a nawet kilka tysięcy cząsteczek monosacharydów. W tej grupie wyróżniamy: homoglikany (skrobia, glikogen, celuloza, inulina, dekstryny), które zbudowane są z jednego rodzaju cukrów prostych. Skrobia, zbudowana z ponad tysiąca jednostek glukozy, jest jednym z przedstawicieli tej grupy. Znajdziemy ją w ziarnach zbóż (ok.75%), ziemniakach (20%) i kukurydzy (80%). Jeśli są substancje złożone jedynie z jednej grupy cząsteczek to wypadałoby, aby również była grupa, w której są różne cząsteczki. Taką grupą są heteroglikany. W ich skład wchodzą aminocukry oraz kwasy uronowe. Jeśli ktoś miał uraz stawu to kojarzy kwas hialuronowy. To właśnie przykład związku, który należy do polisacharydów. Ostatnią grupą będą związki sprzężone. Węglowodany łącząc się z białkami, bądź tłuszczami tworzą odpowiednio glikoproteiny oraz glikolipidy. Szkieletem tych cząsteczek są białka i lipidy, natomiast cukrowce stanowią łańcuchy boczne. Najczęściej przyłączają się disacharydy. Przykładem takich związków są substancje grupowe krwi oraz mucyna wytwarzana przez gruczoły ślinowe i śluzowe. Węglowodanami jest również błonnik pokarmowy, który bardziej przybliżę w następnych publikacjach.


Ok, to teraz zjedzmy coś.


Jemy ulubioną kanapkę. Co się dzieje w układzie pokarmowym? Prześledźmy to. Pomijając fakt iż na widok ulubionej przekąski ślinka nam wisi do pasa. Jest na to naukowe wytłumaczenie. Drogą neuronową uaktywniony zostaje kwas solny oraz gastryna do wnętrza żołądka, przygotowując się na przyjęcie pokarmu. W jamie ustnej dochodzi do rozdrobnienia pokarmu i już wstępnego trawienia węglowodanów przy udziale amylazy zawartej w ślinie. Ten rodzaj trawienia trwa bardzo krótko. Następnie przechodząc przez przełyk trafia do żołądka, gdzie kwaśne środowisko (pH~1,0) zatrzymuje działanie amylazy. Żołądek nie jest głównym miejscem trawienia węglowodanów. Tam dochodzi jedynie do częściowego rozkładu dwucukrów - sacharozy i maltozy. Miejscem akcji, które wiedzie prym w trawieniu węglowodanów jest jelito cienkie, które ma swój początek w dwunastnicy. To właśnie do niej dostaje się sok trzustkowy, a dokładniej amylaza, która rozbija wiązania naszych węglowodanów zawartych w kanapce. Przy udziale wody (hydroliza) rozbija większe cząsteczki do dekstryn i dwucukrów. Następnym przystankiem w wędrówce kanapki jest jelito czcze oraz kręte. Tam wydzielany jest sok jelitowy w ilości 1.8l / 24h przez bezpośrednie drażnienie błony śluzowej przez przesuwającą się treść pokarmową. To właśnie w jelicie cienkim dzięki enzymom enterocytów trwale przyczepionym do rąbka szczoteczkowego (laktaza, maltaza, sacharaza, destrynaza, izomaltaza) dochodzi do końcowego uwolnienia monosacharydów pod kierownictwem hydrolizy, które również tam jest gotowe do wchłonięcia.


Skrobia w postaci rakiety kosmicznej startuje wraz z aktywacją amylazy w ślinie. Jest to najczęściej występujący polisacharyd w naszej diecie. Tak jak rakieta, na każdym etapie swojej wędrówki odłącza się i zmierza do celu w coraz prostszej budowie własnej. Tak samo węglowodany. Naszym punktem docelowym jest księżyc, czyli komórki kosmków jelitowych gdzie następuje wbicie flagi (wchłonięcia). Do prawidłowego wchłaniania każda z tych rakiet musi mieć formę cukru prostego. I tak, pędząc przez żołądek dostają się do dwunastnicy i tam rakieta odczepia jeden ze swoich członów, by móc efektywnie lecieć dalej. Używa do tego odpowiednich narzędzi, które zostały wymienione w tym tekście. W dalszych częściach jelita dochodzi do przybrania odpowiedniej formy, aby na koniec cieszyć się możliwością postawienia stopy na księżycu, czyli wchłonięcia się m.in. glukozy do krwi. Jak to mówi GPS na końcu: Brawo, dotarłeś do celu!



PIŚMIENNICTWO


  1. Rodwell V, Bender D, Botham K, Kennelly P, Weil A, Biochemia Harpera. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2019.

  2. Jarosz M. [red.], Piramida Zdrowego Żywienia i Aktywności Fizycznej, Dietetyka. Żywność, żywienie w prewencji i leczeniu, Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa, 2017, 93-97.

  3. Kunachowicz H, Nadolna I, Przygoda B, Iwanow K, Jem zdrowo. Węglowodany, indeks glikemiczny i inne składniki odżywcze, Warszawa, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2011.

  4. Ciborowska H, Rudnicka A, Dietetyka: Żywienie zdrowego i chorego człowieka. Warszawa: PZWL Wydawnictwo Lekarskie, 2019.


0 komentarz

Ostatnie posty

Zobacz wszystkie